Wiktor Płosa
Kancelaria Adwokacka
Ustawa o zdrowiu zwierząt - kluczowe regulacje
Analiza przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt,
Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lutego 2026 r.
w sprawie minimalnych warunków utrzymywania psów i kotów w schroniskach dla zwierząt
oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 w sprawie przenośnych chorób zwierząt
Na mocy nowelizacji ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. definicja „schroniska dla zwierząt” uległa istotnej zmianie. Dotychczasowa definicja określała schronisko jako „miejsce przeznaczone do opieki nad zwierzętami domowymi” spełniające wymagania ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych. Taka definicja była ogólna i nie wymagała powiązania z prawem Unii Europejskiej ani z formalną strukturą prowadzenia działalności w zakresie utrzymywania zwierząt.
Nowa definicja w ustawie z 2025 r. precyzuje, że „schronisko dla zwierząt” jest rozumiane jako zakład w rozumieniu art. 4 pkt 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429, w którym utrzymywane są zwierzęta bezdomne inne niż zwierzęta gospodarskie. Definicja ta wprowadza kilka istotnych konsekwencji prawnych.
Po pierwsze, wskazuje, że schroniskiem nie może być każdy podmiot lub miejsce, które jedynie tymczasowo przyjmuje zwierzęta, lecz jedynie podmioty spełniające kryteria „zakładu” według prawa UE. Zgodnie z tym rozporządzeniem, zakład oznacza wszelkie pomieszczenia lub miejsca, w których zwierzęta utrzymywane są tymczasowo lub stale, z wyłączeniem gospodarstw domowych oraz zakładów leczniczych dla zwierząt. W praktyce oznacza to, że osoby prywatne przyjmujące zwierzęta do domu, nawet na czas tymczasowy, nie stają się automatycznie schroniskiem i nie podlegają obowiązkom wynikającym z ustawy dla schronisk.
Po drugie, nowa definicja ogranicza zakres zwierząt objętych ustawą do zwierząt bezdomnych niebędących zwierzętami gospodarskimi. Tym samym przepis ten koncentruje obowiązki ustawowe wyłącznie na zwierzętach domowych, takich jak psy i koty, pozostawiając zwierzęta gospodarskie poza zakresem regulacji schronisk.
W konsekwencji zmiana definicji ma kilka praktycznych skutków. Osoby prywatne przyjmujące pojedyncze zwierzęta do domu nie są zobowiązane do prowadzenia dokumentacji, oznakowania zwierząt ani zapewnienia minimalnych warunków bytowania określonych dla schronisk. Natomiast organizacje lub fundacje, które prowadzą miejsca utrzymania zwierząt bezdomnych („w którym – tymczasowo lub stale – utrzymywane są zwierzęta”), stają się formalnie „zakładem” w rozumieniu rozporządzenia UE i tym samym schroniskiem dla zwierząt w rozumieniu ustawy. Wobec takich podmiotów powstają obowiązki określone w art. 11b i 11c ustawy, w tym zapewnienie opieki weterynaryjnej, prowadzenie dokumentacji, oznakowanie zwierząt oraz poddanie się kontrolom powiatowego lekarza weterynarii przed przyjęciem pierwszego zwierzęcia i w cyklicznych kontrolach rocznych.
Podsumowując, nowa definicja wprowadza formalne i prawne kryterium rozróżniające osoby prywatne od zorganizowanych podmiotów prowadzących schroniska. Zmiana ta zapewnia precyzyjne powiązanie przepisów krajowych z prawem Unii Europejskiej, zwiększa ochronę zwierząt poprzez wprowadzenie wymogów dotyczących opieki i warunków bytowania w schroniskach, a jednocześnie nie nakłada dodatkowych obowiązków na osoby prywatne działające w charakterze opiekunów tymczasowych.
Kolejno Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lutego 2026 r. wprowadza szczegółowe wymogi dotyczące minimalnych warunków utrzymywania psów i kotów w schroniskach dla zwierząt, zgodnie z art. 11b ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. Nowe przepisy mają na celu przede wszystkim zapewnienie odpowiednich warunków bytowania, opieki weterynaryjnej oraz prawidłowej dokumentacji zwierząt w schroniskach.
Rozporządzenie wprowadza wymogi zarówno w zakresie lokalizacji schroniska, jak i w zakresie warunków technicznych pomieszczeń i kojców, opieki nad zwierzętami, systemu oznakowania oraz prowadzenia dokumentacji. Minimalne odległości od obiektów mieszkalnych, użyteczności publicznej, zakładów przetwarzających produkty pochodzenia zwierzęcego czy ujęć wody pitnej wynoszą co najmniej 150–500 m, co ma chronić zarówno zwierzęta, jak i otoczenie przed negatywnymi skutkami działalności schronisk. Jednocześnie rozporządzenie przewiduje wyjątki dla schronisk małych (maksymalnie 15 zwierząt), dla których część wymogów lokalizacyjnych nie obowiązuje, co umożliwia prowadzenie mniejszych placówek bez nadmiernych kosztów inwestycyjnych.
W zakresie pomieszczeń i infrastruktury, przepisy wymagają wydzielenia odrębnych przestrzeni dla zwierząt chorych, agresywnych, zdrowych (w tym oddzielne pomieszczenia dla samców i samic – psa albo kota, które nie zostały trwale pozbawione zdolności rozrodczych), młodych, karmiących matek oraz dla celów administracyjno-biurowych i socjalnych. Minimalna temperatura w pomieszczeniach dla izolacji zwierząt, utrzymywania młodych oddzielonych od matek, utrzymywania samic z oseskami wynosi 16 ℃, a wszystkie pomieszczenia muszą zapewniać stały dostęp do światła dziennego i wody spełniającej wymagania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Rozporządzenie szczegółowo określa minimalne powierzchnie dla psów i kotów w zależności od liczebności grupy i masy ciała, przy czym zdrowe psy utrzymywane w grupach zgodnie żyjących nie mogą liczyć więcej niż 6 osobników, z wyłączeniem suk ze szczeniętami oraz całych miotów szczeniąt powyżej 6 sztuk, których nie rozdziela się. Zdrowe zwierzęta muszą być utrzymywane w osobnych pomieszczeniach (złożonych maksymalnie z 6 zgodnie żyjących zwierząt) w zależności od płci, jeśli mogą się rozmnażać. To wprowadza wymóg separacji płciowej dla zwierząt dorosłych, aby zapobiegać niekontrolowanemu rozrodowi.
Należy bowiem zauważyć, że Załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lutego 2026 r. odnosi się do minimalnych warunków utrzymywania psów i kotów w pomieszczeniach, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 lit. b–g rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w schronisku dla zwierząt wyodrębnia się:
-
pomieszczenia przeznaczone do izolowania zwierząt chorych lub podejrzanych o chorobę (lit. b),
-
pomieszczenia do utrzymywania zwierząt zdrowych, w tym oddzielne pomieszczenia dla samców i samic – psa albo kota, które nie zostały trwale pozbawione zdolności rozrodczych (lit. c),
-
pomieszczenia do przeprowadzania kwarantanny zwierząt przyjętych do schroniska, trwającej co najmniej 15 dni od dnia przyjęcia (lit. d),
-
pomieszczenia do separacji zwierząt agresywnych (lit. e),
-
pomieszczenia do utrzymywania młodych oddzielonych od matek (lit. f),
-
pomieszczenia do utrzymywania samic z oseskami (lit. g).
W odniesieniu do opieki nad zwierzętami, rozporządzenie przewiduje codzienne karmienie i doglądanie zwierząt, obowiązek zapewnienia wyprowadzania psów na spacery lub wybieg, opiekę weterynaryjną obejmującą szczepienia, leczenie, profilaktykę i zwalczanie pasożytów, a także obowiązek trwałego pozbawienia zdolności rozrodczych dorosłych psów i kotek w określonym terminie. Schroniska większe niż 35 zwierząt zobowiązane są zatrudniać osobę odpowiedzialną za przestrzeganie przepisów o ochronie zwierząt i warunków minimalnych, posiadającą wykształcenie weterynaryjne, zootechniczne lub pokrewne oraz odpowiednie doświadczenie zawodowe.
Rozporządzenie nakłada również szczegółowe obowiązki w zakresie dokumentacji zwierząt, w tym prowadzenia danych dotyczących stanu zdrowia, szczepień, zabiegów weterynaryjnych, oznakowania transponderem, informacji o numerze ewidencyjnym i lokalizacji w schronisku, dat przyjęcia i wydania zwierzęcia oraz dokumentowania okresu kwarantanny. Dokumentacja ta ma być prowadzona w formie elektronicznej lub papierowej, z możliwością wydruku, i przechowywana przez co najmniej rok lub trzy lata w przypadku dokumentacji wydania zwierzęcia.
Praktyczne konsekwencje rozporządzenia są znaczące. Nowe wymogi mogą budzić kontrowersje w środowisku, zwłaszcza w zakresie ograniczenia liczby psów w grupie do sześciu osobników, co może wymagać reorganizacji lub rozbudowy istniejących obiektów. Dodatkowo szereg wymogów dotyczących infrastruktury, dokumentacji, wykwalifikowanego personelu i opieki weterynaryjnej może generować znaczne koszty dla mniejszych organizacji, szczególnie tych prowadzących działalność w formie non-profit. Jednak przepisy przewidują wyjątki dla schronisk małych i umożliwiają elastyczne stosowanie części wymogów w przypadku izolacji zwierząt, rekonwalescencji lub zaleceń weterynaryjnych.
Podsumowując, rozporządzenie stanowi kompleksowe uregulowanie minimalnych standardów funkcjonowania schronisk, zwiększające ochronę zwierząt, ich bezpieczeństwo i higienę w obiektach utrzymujących psy i koty. Jednocześnie wprowadza wymogi, które dla wielu podmiotów prowadzących schroniska mogą wiązać się z koniecznością reorganizacji infrastruktury, zwiększenia liczby personelu lub zmiany sposobu prowadzenia dokumentacji.
Przeczytaj także:
Wiktor Płosa
Kancelaria Adwokacka
ul. Świstackiego 15/10
50-430 Wrocław